Araştırma Raporları
Ekonomik Araştırmalar Diğer Raporlar
TSKB Blog TSKB'den Haberler
Ürün ve Hizmet Tarifesi English
Online İşlemler
TSKB Online Apex Bankacılığı
search
back Geri Dön
Başak Toprakcı
Başak Toprakcı
Diğer Yazıları
Sürdürülebilirlik
04.11.2026 - 3 dk. Okuma

Ulusların (Doğal) Zenginliği

Bir ulusu zengin kılan nedir? 2011 yılından bu yana Dünya Bankası tarafından yayımlanan Ulusların Değişen Zenginliği isimli çalışma ulusların performansının daha iyi değerlendirilebilmesi için kapsamlı bir zenginlik anlayışı ortaya koyuyor (Dünya Bankası, 2024). Çalışmaya göre ulusların zenginliğinden bahsederken yalnızca üretilmiş sermayeyi değil, ulusların beşerî ve doğal sermayelerini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. 2021’de yayımlanan Dasgupta Raporu doğanın yarattığı değerin ekonominin kalbinde yer alması gerektiğini savunuyor (Dasgupta, 2021). Rapora göre doğa, bizlere sağladığı ekosistem hizmetleri ile adeta temettü ödeyen en değerli varlıklarımızdan biri konumunda. Ne var ki doğa, insanlığın “küresel portföyünü” yanlış yönetmesi nedeniyle bu hizmetleri sağlamakta giderek zorluk yaşıyor. Ulusların Değişen Zenginliği raporuna göre kişi başına düşen yenilenebilir doğal kaynaklar 1995-2020 arasındaki 25 yıllık dönemde %20‘nin üzerinde bir azalış kaydetmiş durumda (Dünya Bankası, 2024).

Grafikte görülebileceği üzere ülkelerin yaklaşık %80’inde ekonomik büyüme ülkelerin yenilenebilir doğal sermayelerinde azalış pahasına gerçekleşmiş. Üstelik son 25 yılda en fazla yenilenebilir doğal sermaye kaybını yaşayan ülkelerin GSYH büyümesinin daha sınırlı kaldığını görüyoruz. Bu durum gelecek nesillerin refahı için önemli bir tehdit oluşturuyor.

Peki bizi bu duruma getiren ne? Ekosistem krizi madalyonun bir yüzü. Mevcut üretim ve tüketim yapılarının doğadan talebi artık sürdürülemez bir noktaya ulaşmış durumda. Öyle ki 2025 yılına ilişkin hesaplamalar ekonomik sistemin, mevcut işleyişi ile, doğayı ekosistemlerin kendini yenileyebileceğinden 1,8 kat daha hızlı kullandığına işaret ediyor (Global Footprint Network, t.y.). Madalyonun diğer yüzünde ise ekosistem krizi nedeniyle doğada oluşan zararı sayısallaştıramadığımız için göremememiz yer alıyor. Dasgupta Raporu’nun ifadesi ile doğadaki “Sessiz ve görünmez” tahribat, piyasa fiyatlamalarında yer almıyor. 2006 tarihli Stern Raporu da faaliyetlerin iklim krizine etkilerinin doğru fiyatlanmamasını büyük bir piyasa başarısızlığı olarak değerlendiriyor (Stern, 2006). Halbuki doğadaki her kırılma er ya da geç ekonomide de yankı buluyor. Bunu ekosistem krizi nedeniyle sıklığı ve şiddeti artan aşırı hava olaylarının tedarik zincirinde yarattığı bozulmalarda ve sıcak hava dalgaları nedeniyle düşen tarımsal rekoltede gözlemleyebiliyoruz (Reuters, 2026; Euractiv, 2021). Peki özünde çevresel bir problem olmakla kalmayıp ekonomik etkileri de olan doğa tahribatı sorununu nasıl çözeriz?

Doğanın maruz kaldığı tahribatı azaltmak artık yeterli bir çözüm olmaktan uzak. Bu tahribatı azaltmanın ötesinde verilen zararın onarımı için de elimizi taşın altına koymamız gerekiyor. Ne var ki bu konuda da önümüzde uzun bir yol olduğu açık. Birleşmiş Milletler’in Doğa İçin Finansmanın Durumu raporuna göre doğayı korumak için kamu finansmanı 2024 yılında 2022’ye kıyasla %22, 2015’e kıyasla ise %55’lik etkileyici bir artış kaydetmiş (UNEP, 2026). Ancak bu olumlu tabloya rağmen devasa bir dengesizlik söz konusu: 2023 yılı verilerine göre doğanın onarımı için ayrılan her 1 dolara karşılık, doğaya zarar veren faaliyetlere tam 30 dolar harcanıyor. Bu durum doğaya verdiğimiz zararı noktalamak ve geri çevirmek için finansal kaynaklarımızın nereye gittiğini hızla gözden geçirmemiz gerektiğine işaret ediyor. Bu sene Türkiye’de gerçekleşecek olan COP31 toplantıları bunun için ideal bir fırsat gibi görünüyor.