Yapay Zekâ Çağında Veri Merkezi Yarışı: Ülkeler Yatırımları Nasıl Teşvik Ediyor?
Bu blog yazısı TSKB bünyesindeki Enerji Çalışma Grubu'nun yıllık çalışma programı kapsamında hazırlanmıştır.
Veri merkezleri artık yalnızca teknoloji şirketlerinin operasyonel ihtiyacı değil; ülkelerin enerji politikaları ve dijital stratejileri açısından kritik bir yatırım alanı hâline geliyor. Dünya genelinde 12.000’den fazla veri merkezi bulunmakta olup, yapay zekâ yatırımlarının hızlanmasıyla birlikte ülkelerin veri merkezi yatırımlarına verdikleri önemin daha da artması bekleniyor1. Bu artışa paralel olarak da ülkeler, farklı teşvik modelleriyle öne çıkmaya çalışıyorlar.
ABD, veri merkezi yatırımlarında merkezi bir plandan ziyade eyalet bazlı teşvik rekabetiyle öne çıkıyor. Eyaletler belli şartlara bağlı olarak vergi muafiyetleri, enerji destekleri ve altyapı teşvikleriyle büyük teknoloji yatırımlarını çekmeye çalışıyorlar. Örneğin, Virginia’da veri merkezlerinin 2035 yılına kadar vergi teşviklerinden faydalanması için en az 150 milyon dolarlık yatırım ve istihdam şartı aranırken, Teksas 200 milyon dolarlık yatırım şartı ile projelere 20 yıla varan vergi avantajları sunuyor2. Ancak yapay zekâ yatırımlarının ivme kazanmasıyla asıl rekabet konusu teşviklerden çok enerji erişimine kayıyor. Bu çerçevede, Elektrik Enerjisi Araştırma Enstitüsü veri merkezlerinin 2030 itibarıyla ülke elektriğinin %9 ila %17’sini tüketeceğini öngörüyor3.
Avrupa, veri merkezi yatırımlarında sürdürülebilirlik ve veri egemenliği odağını ön plana çıkarıyor. Avrupa Komisyonu’nun 2024 düzenlemeleriyle birlikte belirli ölçeğin üzerindeki veri merkezleri için enerji performansı ve su tüketimi raporlaması zorunlu hale geldi4. Avrupa’nın diğer bölgelere kıyasla enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik için kriterler koymasının en büyük sebebi ise bölgedeki enerji ve şebeke kapasitesi baskısı bulunmasıdır. Bu nedenle, ABD’deki vergi avantajlarından farklı olarak, Avrupa şartları sağlayan yatırımlara esnek şebekelere erişim imkânı sunarak teşvik yaklaşımını şekillendiriyor.
Çin, veri merkezlerini daha merkezi ve uzun vadeli bir sanayi stratejisinin parçası olarak konumlandırıyor. Pekin yönetiminin 2022’de açıkladığı “Doğu Verileri ve Batı Bilişimi” programı, ülkenin doğusundaki yoğun veri merkezi yatırım taleplerini enerji maliyetlerinin daha düşük olduğu batı bölgelerine yönlendirmeyi amaçlıyor5. Sekiz ulusal hesaplama merkezi6 ve on büyük veri merkezi kümesi etrafında şekillenen bu model; yatırım teşviklerinin yanında enerji planlaması, arazi kullanımı ve ulusal hesaplama kapasitesini birlikte ele alıyor.
Türkiye ise veri merkezi yatırımlarını son dönemde daha stratejik bir çerçevede ele almaya başladı. 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi ile HIT-30 programı kapsamında veri merkezleri öncelikli yatırım alanları arasında yer alıyor7. Invest in Türkiye verilerine göre veri merkezi yatırımlarının, "5. Bölge" bölgesel teşviklerinden yararlanabilmesi yatırımcılara KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, enerji desteği ve arazi tahsisi gibi teşvikler sunuyor8.
Bu çerçeveden bakıldığında, veri merkezleri artık yalnızca teknoloji sektörünün konusu değil; enerji, üretim ve kamu politikalarının kesişiminde yer alan stratejik yatırımlara dönüşüyor. Yapay zekâ yarışının kazananları yalnızca güçlü algoritmalar geliştiren ülkeler değil, bu teknolojileri destekleyecek enerji ve dijital altyapıyı birlikte kullanabilen ekonomiler olması bekleniyor.
[1] Leichter, R. (2025, 7 Kasım). Ülkelere Göre Veri Merkezi Sayısı (Kasım 2025). Cargoson. Erişim adresi: https://www.cargoson.com/tr/blog/ulkelere-gore-veri-merkezi-sayisi
[2] Virginia Vergi Dairesi & Virginia Ekonomik Kalkınma Ortaklığı, Veri Merkezleri için Perakende Satış ve Kullanım Vergisi Muafiyetine İlişkin İki Yıllık Rapor, 2026. https://rga.lis.virginia.gov/Published/2026/RD40/PDF
Teksas Kamu Hesapları Denetçisi, Veri Merkezi Sertifikasyon Gereksinimleri: Eyalet Satış ve Kullanım Vergisi Muafiyeti, 2026. https://comptroller.texas.gov/taxes/sales/data-centers.php
[3] Elektrik Enerjisi Araştırma Enstitüsü, 2026. https://www.epri.com/about/mediaresources/pressrelease/trb5wwt7oemdbkaamxrccqkq2kttea
[4] Avrupa Komisyonu, 2026. https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-efficiency/energy-efficiency-targets-directive-and-rules/energy-efficiency-directive_en
[5] National Development and Reform Commission (NDRC). (2022). East Data West Computing Project. https://en.ndrc.gov.cn/news/mediarusources/202202/t20220218_1315947.html
[6] Veri merkezleri, verilerin güvenle saklandığı, korunduğu ve kesintisiz erişime sunulduğu dijital depolar ve kütüphanelerdir. Hesaplama merkezleri ise bu saklanan verileri alıp yapay zekâ modelleme, simülasyon ve karmaşık matematiksel analizler için işleyen dijital fabrikalardır.
[7] T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi, 2023. https://www.sanayi.gov.tr/merkez-birimi/b90a612543e3/2030-sanayi-ve-teknoloji-stratejisi
[8] T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Yatırım Teşvikleri Kılavuzu, 2026. https://www.invest.gov.tr/en/investmentguide/pages/incentives-guide.aspx
