Gıda Enflasyonuna Bakış

Yıllar itibarıyla enflasyon sepetinde en yüksek paya sahip plan ‘‘Gıda ve Alkolsüz İçecekler’’ harcama grubunun sepetteki ağırlığı değişmekte olup, 2013-2018 yılları arasında sepetteki ağırlığı ortalama %23,5 seviyesindedir. ‘‘Gıda ve Alkolsüz İçecekler’’ harcama grubunda enflasyon rakamları çift haneli seyrini korurken, 2013-2017 yıllarında ortalama enflasyon oranı %10,54, bu harcama grubunun alt kolu olan işlenmemiş gıda enflasyonu ise bu dönemde ortalamada %11,80 olarak gerçekleşti.

Eylül⁽¹⁾ ayında ise yıllık enflasyon %24,52, yıllık ‘‘Gıda ve Alkolsüz İçecekler’’ harcama grubu enflasyonu %27,70 olarak gerçekleşti. Eylül ayına göre ‘‘Gıda ve Alkolsüz İçecekler’’ harcama grubunun manşet enflasyon üzerindeki katkısının %6,38 olduğu hesaplanıyor.

Merkez Bankası tarafından yayınlanan enflasyon raporlarında da gıda fiyatlarındaki artışların enflasyon rakamlarına üzerine etkisi sık sık belirtiliyor. Özellikle işlenmemiş gıda ürün fiyatlarında yaşanan artışların nedenlerinin yapısal sorunlardan kaynaklı olduğu, söz konusu yapısal sorunlarda ise dönemsel arz açıkları, stoklama ve fiyat spekülasyonu yapma davranışları, tedarik zincirindeki aracıların çokluğu ve geri kalmış lojistik süreçlerin ön plana çıktığı belirtiliyor. Bu yapısal sorunların haricinde sektörün ithalata bağımlığı neticesinde döviz kurlarındaki artışlar, sektörü doğrudan etkileyerek üretim maliyetlerinde artışa neden oluyor. Tüm bu nedenlerden dolayı sektörün arz zincirinde üreticiden son tüketiciye ulaşana kadarki süreçte ürün fiyatlarında ciddi artışlar meydana geliyor.

Sektördeki yapısal sorunlar ve enflasyonla mücadele kapsamında görev yapan Gıda Komitesi’nin birçok çalışması bulunuyor. Çalışmalardan biri de işlenmemiş gıda enflasyonunun yükselmesine yol açan bitkisel üretimin alt üretim kollarına yönelik. Hububat, bakliyat gibi saklanabilir tarımsal ürünler ile yaş meyve-sebzelerin dahil olduğu dayanıksız tarımsal ürünlerin fiyatlarında, hasat dönemlerinde veya arz açıklarının olduğu dönemlerde ani ve hızlı değişimler gerçekleşebiliyor. Arz açıklarının ve fiyat değişimlerinin önüne geçebilmek için yapılan Gıda Komitesi çalışmaları ise aşağıdaki gibi:

• Saklanabilir tarım ürünlerinin depolanması ve yıl içerisinde arzının devamlılığının sağlamasına yönelik oluşturulan “Lisanslı Depoculuk ve Ürün İhtisas Borsacılığı”sisteminin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması.
• Dayanıksız tarımsal ürünlerin de dahil olduğu çabuk bozulabilir işlenmemiş gıdalara yönelik ürünlerin ambalajlanması ve frigorifik(soğutuculu) araçlarla taşınmasını düzenleyen tebliğinin 2017 yılında yayımlanması. Bu uygulama ile özellikle yaş meyve-sebze kategorisinde yüksek fire oranlarının azaltılması ve kaybın önlenmesi hedefleniyor.

Sonuç olarak, gıda enflasyonuyla mücadelede birçok çalışması bulunan Gıda Komitesi’nin diğer aktiviteleri de yakından takip edilmeli.

^{(1)Bu yazı, 2018 Eylül enflasyon rakamlarına göre güncellenmiştir.}